Τα τελευταία χρόνια γινόμαστε ολοένα και περισσότερο μάρτυρες της καταστροφής των φοινικόδεντρων στις γειτονιές μας. Ο λόγος για τον οποίο γράφω γιαυτό είναι γιατί έχουμε όλοι την τάση να ζούμε σε ένα μικρόκοσμο και δεν μας απασχολεί τίποτα, εκτός αν συμβαίνει ακριβώς κάτω από τη μύτη μας, για να μην πω μέσα της. Αν δεν είχαμε φοίνικα που προσβλήθηκε στο στενό μας περιβάλλον, δεν θα μαθαίναμε πότε για αυτό. (ίσως βέβαια αυτο να είναι και λογικό)

Είναι όμως ένα σημαντικό και υπαρκτό πρόβλημα, είτε το γνωρίζουμε, είτε όχι, συμβαίνει ΤΩΡΑ (και αρκετά νωρίτερα) και είναι εξαιρετικά ζημιογόνο σε περιβαντολογικό επίπεδο. Για το αισθητικό, λυπάμαι αλλά θα αδιαφορήσω πλήρως, γιατί τα υπόλοιπα στην παρούσα φάση είναι πολύ πιο σοβαρά.

Το κόκκινο σκαθάρι του φοίνικα λοιπόν:

Red Palm Weevil ή Asian palm weevil ή Rhynchophorus ferrugineus ή beetle of Palms ή κόκκινο ρυγχωτό σκαθάρι ήκόκκινος ρυγχωτός κάνθαρος.

Δυστυχώς, αν και δε μου αρέσει να γράφω μεγάλα κείμενα, θα πρέπει να το κάνω, γιατί είναι μεγάλο θέμα. Θα ήμουν πολύ ικανοποιημένος αν κάποιος το διάβαζε μέχρι τέλους και μάθαινε κάτι από εδώ. Δεν είμαι γεωπόνος και δεν μπορώ να είμαι κάθετος σε αυτά που λέω, μπορεί να υπάρξουν και λάθη, όμως μερικά πράγματα είναι ξεκάθαρα.

ΤΙ είναι το κόκκινο σκαθάρι: Είναι ένα εντυπωσιακό,πανέμορφο κόκκινο σκαθάρι,  που μπορεί να φτάσει τα 5 εκατοστά μήκος (συνήθως αυτό στην Ελλάδα είναι γύρω στα 3cm) που παρασιτεί στο φοίνικα.

Το κόκκινο σκαθάρι του Φοίνικα

Το κόκκινο σκαθάρι του Φοίνικα

To κόκκινο σκαθάρι του φοίνικα

To κόκκινο σκαθάρι του φοίνικα

Έχει εξαιρετικές δυνατότητες πτήσης. Κάθετε στο «στέμμα» το φοίνικα και γεννά τα αυγά του στα πιο τρυφερά και καινούρια φύλλα. Όταν τα αυγά ανοίξουν, οι προνύμφες – σκουλήκια εισέρχονται στο δέντρο και τα κλαδιά και τρέφονται από τους ιστούς του. Το μήκος των στοών που ανοίγουν μπορεί να είναι ως και μερικά μέτρα και η διαδικασία είναι τόσο θορυβώδης που μπορείς να ακούσεις το δέντρο να «τρίζει» από το μάσημα, αν ακουμπήσεις το αυτί σου πάνω του. Κάποια στιγμή οι προνύμφες φτιάχνουν ένα κουκούλι με υλικά από το φοίνικα, μπαίνουν μέσα, μεταμορφώνονται σε σκαθάρι, ανοίγουν το κουκούλι και πετούν προς ανεύρεση συντρόφου για ζευγάρωμα. Στο διάστημα αυτό έχουν προκαλέσει τεράστιες, μη αναστρέψιμες ζημιές στο δέντρο.

Το ενήλικο έντομο προτιμά να γεννήσει σε ένα ήδη προσβεβλημένο δέντρο και κάνει περισσότερα από 200 αυγά…

Αυτά τα πέντε σκαθάρια (αν είναι θηλυκά) μπορεί και να γέννησαν 1000 όμοια τους στο δέντρο που τα βρήκα

Αυτά τα πέντε σκαθάρια (αν είναι θηλυκά) μπορεί και να γέννησαν 1000 όμοια τους στο δέντρο που τα βρήκα

Το δεντρό αρχικά χάνει τα κλαδιά με τα φύλλα, αφού αυτά μαραίνονται και πέφτουν κάνοντας το να μοιάζει περισσότερο με ομπρέλα παρά με φοίνικα και μετά το δέντρο μαραίνεται από ρίζα. Όταν τα φύλλα γείρουν είναι ήδη αργά και το δεντρό θα πεθάνει.

Αυτό σημαίνει ότι αν δεν παρακολουθείς τον φοίνικα συχνά, όταν θα σου πει μονός του με την εικόνα του ότι είναι άρρωστος, είναι αργά. Η καταστροφή των δέντρων είναι πλέον αισθητή στους άπειρους φοίνικες στη χώρα μας κι εδώ βάζω έναν αστερίσκο* για μετά. (30.000 υπολογίζονται τα φοινικόδεντρα της Χαλκιδικής)

Βύρωνας Σεπτέμβριος 2012. Τρύπα από προνύμφη του σκαθαριού. Η αντίστροφη μέτρηση για τον φοίνικα ξεκίνησε. Του χρόνου το δέντρο δεν θα υπάρχει

Βύρωνας Σεπτέμβριος 2012. Τρύπα από προνύμφη του σκαθαριού. Η αντίστροφη μέτρηση για τον φοίνικα ξεκίνησε. Του χρόνου το δέντρο δεν θα υπάρχει

Η επόμενη λογική ερώτηση είναι: που ήταν αυτό το θηρίο τόσον καιρό? Πως επιβίωναν οι φοίνικες παλιότερα? Το κόκκινο ρυγχωτό σκαθάρι προέρχεται από την Ασία. Δεν υπήρχε στη χώρα μας. Είναι έντομο των τροπικών χωρών της ΝΑ Ασίας με πρώτη επίσημη καταγραφή το 1891. Από τότε ως το  1992 που καταγράφηκε στην Αίγυπτο έκανε πολλές στάσεις και ταξίδια. Στη χώρα μας το πρώτο είδαν στην Κρήτη το 2005 και χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα το αποκτούσαμε ούτως ή άλλως, φημολογείται ότι το βάλαμε μόνοι μας στη χώρα, κατά την προετοιμασία του 2004, όταν έγινε μεγάλη και απρόσεκτη εισαγωγή φτηνών φοινικόδεντρων απο την Αίγυπτο, για να διακοσμίσουμε την χώρα εν όψη ολυμπιακών επισκεπτών.

Το σκαθάρι προσβάλει και καταστρέφει περίπου 17 διαφορετικά δέντρα αλλά διαβάζω με ενδιαφέρον εδώ ότι: […] Από τους 4.000 περίπου φοίνικες που έχουν προσβληθεί από το κόκκινο σκαθάρι των φοινικοειδών στην Κρήτη, δύο ανήκουν στο είδος Washingtonia robusta, δύο στον ενδημικό φοίνικα, P.theophrasti, μικρής ηλικίας ύψους 1 μέτρου και οι υπόλοιποι ανήκουν στο φοίνικα των Καναρίων Phoenix canariensis […] και ας το κρατήσουμε κι αυτό για τον αστερίσκο που ανέφερα πριν.

Ερχόμαστε λοιπόν στην καταπολέμηση. Τι μπορεί να κάνει ένας δήμος για να σώσει τους φοίνικες που κοσμούν τις γειτονιές του και πολύ περισσότερο τι μπορεί να κάνει ο ιδιώτης που έχει ένα φοίνικα στην αυλή του. Το πρόβλημα είναι παγκόσμιο, τεραστίων διαστάσεων και έχει προκαλέσει τη δημιουργία οργανισμών που ασχολούνται με το θέμα εδώ και δεκαετίες και προσπαθούν να βρουν λύση.

Η πολυετής εμπειρία των άλλων χωρών στο πρόβλημα δίνει  λύσεις  πολλές και περίεργες. Ξεκινούν από τον ψεκασμό του δέντρου με νεονικοτινοειδείς ουσίες που είναι ισχυρότατα φυτοφάρμακα, που μολύνουν τον υδροφόρο ορίζοντα και είναι ύποπτα για ποικίλα προβλήματα της δημόσιας υγείας. Φτάνουν σε τεράστιες συσκευές μικροκυμάτων που «ψήνουν» τα παράσιτα, χωρίς να χαλάνε τον φοίνικα και έχουν ενδιάμεσες ιδέες με παγίδες με φερομόνες, που συλαμβάνουν τα ακμαία έντομα ή την εκτροφή νηματώδων οργανισμών, που προσβάλουν τα σκαθάρια και τα γεμίζουν θανατηφόρα βακτήρια, ακίνδυνα για την υπόλοιπη φύση, τα οποία τα σκοτώνουν και μας απαλλάσσουν από το πρόβλημα. ( καλή, αλλά δύσκολη λύση.)
Μάντεψε ποια είναι η πιο διαδεδομένη λύση στην Ελλάδα. Για να βοηθήσω λίγο την κακοπροαίρετη φαντασία σου, να πω ότι η λύση με την μεγαλύτερη περιβαλλοντολογική επίπτωση, ο ψεκασμός με νεονικοτινοειδή, είναι και η λιγότερο αποτελεσματική. Δεν ξέρω αν βοήθησα, αλλά ναι…. μόνο ψεκασμούς κάνουμε. (με 35 ευρώ το δέντρο καθάρισες)
Ήρθε λοιπόν ή ώρα μετά από τόση φλυαρία, να θυμίσω τι έγραφα στην αρχή του άρθρου: έχουμε όλοι την τάση να ζούμε σε ένα μικρόκοσμο και δεν μας απασχολεί τίποτα, εκτός αν συμβαίνει ακριβώς κάτω από τη μύτη μας, για να μην πω μέσα της.
Πράγματι λοιπόν κάποια στιγμή το πρόβλημα χτυπά την πόρτα μας, είναι στη μύτη μας και ο φοίνικας που με κόπο φύτεψε ο θείος, ο φοίνικας που κοσμούσε την πολυκατοικία ή σπίτι της πεθεράς μας εδώ και 50 χρόνια, οι φοίνικες που φύτεψε ο δήμαρχος μας το 2004 στη νησίδα με το γκαζόν στη άνυδρη γειτονία μας, αρρώστησαν… Τότε φωνάξαμε τον καραγκιόζη που έχει το φυτώριο στη γωνία, και μας είπε:
» Ψέκασε με αυτό και όλα θα πάνε καλά»

Τι είναι όμως «αυτό» ρωτήσαμε ποτέ? Τι ώρα το ψεκαζουμε? τι συνθήκες πρέπει να υπάρχουν ή να μην υπάρχουν? Οι φοίνικες ανάλογα με το είδος τους, δίνουν σε διάφορες εποχές, μια τεράστια ταξιανθία που βρίθει από ζωή.

Φοίνικας στο Πάρκο Στρατού

Μέλισσα βουτηγμένη στο άνθος του φοίνικα

Οι μέλισσες και οι άλλοι επικονιαστες λατρεύουν τα λουλούδια του φοίνικα. Η επισκεψημότητα είναι τόσο μεγάλη, που ακόμα και κυνηγοί των μελισσών έρχονται εδώ για να φάνε τις μέλισσες. Όλα αυτά τα έντομα είναι καταδικασμένα σε θάνατο, γιατί κάποιος ψέκασε το φοίνικα  για να τον σώσει με ένα δηλητήριο με αμφισβητούμενα αποτελέσματα! Ένα δηλητήριο που θα σκοτώσει όλα τα ακμαία έντομα που τον επισκέπτονται, το σκαθάρι αλλά και τις μέλισσες και πεταλούδες και ότι αυτά ταίζουν στις φωλιές τους!

Δεν μιλάμε για μερικές μέλισσες. Μιλάμε για καταστροφή ακόμα μεγαλύτερη από αυτή που βιώνουν οι φοίνικες. Τον Αύγουστο του 2011, δηλώθηκαν στην Αττική 5000 απώλειες σε κυψέλες από δηλητηρίαση λόγω των ψεκασμών στους φοίνικες. Σε αυτές πρέπει να προστεθούν όσες δεν δηλώθηκαν γιατί ο μελισσοκόμος δεν ήξερε τι του συνέβη, όσες δεν δηλώθηκαν από αδιαφορία και όσες δεν δηλώθηκαν γιατί ο μελισσοκόμος που τις έχασε, δεν ανήκε σε κάποιο σύλλογο για να το πει ή δεν είχε μελισσοκομικό αριθμό για το δηλώσει στο κράτος.

Τα νούμερα είναι ιλιγγιώδη. 5000 επίσημα στην Αττική. Πόσοι μελισσοκόμοι πιστεύεις ότι εδρεύουμε στην Αττική? Μπορείς να φανταστείς τι γίνεται στην υπόλοιπη Ελλάδα? Μπορείς να φανταστείς ότι όλα αυτά αφορούν το 2011 και ότι το 2012 τα πράγματα ήταν μάλλον χειρότερα? Ακόμα και αν αδιαφορούμε για την οικολογική καταστροφή, στις μέρες που ζούμε, πως μπορούμε να αδιαφορήσουμε για την οικονομική? Η απώλειες δεν αφορούν μόνο το μελισσοκόμο και το βιος του, αλλά και τον αγρότη του οποίου τα φυτά δεν θα επικονιαστούν ποτέ. Σε ανθρωπιστικό επίπεδο,  μου φαίνεται τραγικό  να ξέρω άνθρωπο που έχασε όλα του μελίσσια το 11, αγόρασε άλλα και τα ξαναέχασε το 12! Είναι δυνατόν να συμβαίνει αυτό σε επαγγελματίες που υπολογίζουν να ζήσουν οικογένειες από τις μέλισσες και να καταστρέφονται επειδή ένας δήμαρχος ψέκασε τους φοίνικες της γειτονίας με ότι βρήκε?

Χιλιάδες νεκρές μέλισσες στον πυθμένα κυψέλης

Χιλιάδες νεκρές μέλισσες στον πυθμένα κυψέλης

Και φτάνω στον αστερίσκο που έλεγα πιο πριν….. Ο φοίνικας της γειτονίας. Ένα δέντρο σχεδόν ανύπαρκτο στο Ελληνικό οικοσύστημα, που το εισαγάγαμε για αισθητικούς και μόνο λόγους. Ο μόνος ενδημικός φοίνικας (φοίνικας του Θεόφραστου) έχει πιο σκληρό ξύλο και δεν προσβάλλεται εύκολα. Καταφέραμε όμως, φέρνοντας άπειρους μολυσμένους φτηνούς φοίνικες άλλων ειδών, να επιμολύνουμε ακόμα και κάποιους από αυτούς και να φέρνουμε σε κίνδυνο όλο το είδος. Μήπως έπρεπε κάποτε που αγοράζαμε τους φοίνικες  να αναρωτηθούμε, αν ζούμε στο Μαλιμπού ή στην Ερέτρια?
Σε κάθε περίπτωση τα πράγματα είναι δύσκολα και ίσως σε βαθμό που ακόμα δεν φανταζόμαστε.  Το ότι ο φοίνικας δεν είναι ακριβώς αυτό που θα λέγαμε ενδημικό φυτό, σε συνδυασμό με το οτι η προσπάθεια προστασίας του κοντεύει να σημάνει το τέλος της μελισσοκομίας, δημιουργεί και ακραίες απόψεις , που κατα τη γνώμη μου πρέπει να απομονωθούν άμεσα. Ευκολα διαβάζει κανείς αυτόκλητους σωτήρες να προτείνουν να αφήσουμε όλους τους φοίνικες να πεθάνουν ή ακόμα και όπως διάβαζα πρόσφατα, κάποιοι δίνουν συνταγές για να ξεράνουμε τον φοίνικα του γείτονα μια ώρα αρχύτερα…(!)
Αυτό που δεν σκέφτεται κάποιος είναι οτι ούτε το έντομο είναι ενδημικό και οτι υπάρχει η θεωρία οτι τρώει τους φοίνικες των κανάριων νήσων γιατι είναι πιο εύκολοι, όχι γιατι δεν μπορεί να φάει κάτι άλλο. Ετσι ο υπερπληθυσμός που συγκεντρώνουμε αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα, όταν τελειώσει απο τους φοίνικες (και τότε θα είναι ακόμα μεγαλύτερος) θα στραφεί σε άλλα φυτα, που ήδη έχει παρατηρηθεί οτι είναι ικανό να προσβάλει. Απο τον σκληρό φοίνικα του θεόφραστου και την επίσης ξενόφερτη μπανανιά, μέχρι τον Αθάνατο… Τότε λοιπόν το πρόβλημα θα είναι ακόμα πιο σοβαρό και οι ψεκασμοί ίσως ακόμα χειρότεροι.
Αυτό που επίσης δεν σκέφτεται κανείς είναι ότι ούτε το να ψεκάσουμε τόσο ώστε να σκοτώσουμε όλα τα ρυγχοσκάθαρα είναι εφικτό.
Για αρχή λοιπόν αυτό που πρέπει να γίνει, είναι αφενός να αφυπνιστουν επιτέλους οι αρμόδιοι αφετέρου και πολυ περισσότερο οι αναρμόδιοι. Αν έχουμε ένα φοίνικα ή αν ξέρουμε κάποιον που έχει ένα φοίνικα, ας ψάξουμε λίγο περισσότερο την κίνηση που θα κάνουμε τόσο για την πρόληψη όσο και για τη θεραπεία και ας σκεφτούμε λίγο λογικά, μετρώντας και τις συνέπειες αυτου που θα κάνουμε. Ψεκασμός? με τι? πως? πότε?

Η όλη ιστορία έχει να κάνει όπως όλα άλλωστε με την ενημέρωση. Αμφίδρομη ενημέρωση. Ενημερώνουμε αλλά και ενημερωνόμαστε. Πιάνει, το λένε και οι παλιοί.

Φοίνικας στον Βύρωνα, κατεστραμένος από το κόκκινο ρυγχωτό σκαθάρι

Φοίνικας στον Βύρωνα, κατεστραμένος από το κόκκινο ρυγχωτό σκαθάρι

Παραθέτω μια σειρά απο χρήσιμα κατα τη γνώμη μου  links, που μπορούν να μας εισαγάγουν κάπως στο πρόβλημα και να μας κάνουν λίγο πιο συνετούς:

0. επίσημη ενημέρωση όλων των φορέων εδώ και πολλά χρόνια
1. Ξένοι οργανισμοί:redpalmweevil.com, savealgarvepalms.com και palms.org (συγκεκριμένα για το θέμα)
2. Ο Θεόφραστος και ο φοίνικας του Θεόφραστου (ενδημικός φοίνικας)
3. Μέλισσες και φοίνικας στο bees.gr
4. Αναλυτικές πληροφορίες απο πτυχιακή εργασία του κ.Αγγελακόπουλου το 2008
5. Γεωπόνοι Πρέβεζας
6. Θεραπεία με μικροκύματα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό
7. βιολογική καταπολέμιση με νηματώδη
8. Το Σκαθάρι στο wikipedia
9. Eνα από τα πληρέστερα άρθρα που βρήκα.
10. Φανατικά εναντίον του κόκκινου σκαθαριου με μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα λύση με τη χρήση σκύλων
IMG_6656
Φοίνικας στο πάρκο Στρατού στην Αττική, προσπαθεί να διασωθεί από την προσβολή από το σκαθάρι

Φοίνικας στο πάρκο Στρατού στην Αττική, προσπαθεί να διασωθεί από την προσβολή από το σκαθάρι

update 31.3.2014: Να πως είναι είναι σήμερα αυτός ο φοίνικας… προφανώς δεν σώθηκε ποτέ
φοίνικας

IMG_6584

Written By

Beekeeper

Greek beekeeper