Παγίδα σημάδευσεως βασιλίσσης

Πριν από ακριβώς 20 χρόνια, τον Νοέμβριο του 2006, έγραφα εδώ για το κλουβί μεταφοράς κι εγκατάστασης βασίλισσας με την ονομασία Miller και πως αυτό περιγράφεται στο βιβλίο του Μiller του 1911, “Fifty Years Among the Bees”.

Το κλουβάκι τύπου  Μiller είχε βρεθεί στην αποθήκη του παππού στο χωριό, όπου πρόσφατα έκανα και μια νέα διαπίστωση: Ένα δεύτερο κλουβάκι που συναντούσα αραια και που σε ενα ραφι στον ιδιο χωρο ήταν τελικα κάτι παρόμοιο κι όχι το ίδιο, πράγμα που το κάνει αρκετά πιο αξιόλογο.

Δεν είναι κλουβί μεταφοράς και εγκατάστασης αλλά “παγίδα σημάδευσεως βασιλίσσης” οπως περιγράφεται στην θέση 89, στον κατάλογο της “Δήμητρας” που ανέβασα πρόσφατα.

Μιλάμε λοιπόν για μια ιδιοκατασκευή που μιμείται τον αντίστοιχο μηχανισμό του καταλόγου.

Τι είναι?
Είναι  ενα μικρό κλουβάκι στο οποιο εγκλωβιζεις την βασίλισσα με σκοπό να την σημαδέψεις ώστε να ξεχωρίζει από τις άλλες μέλισσες μέσα στην κυψέλη και να μπορείς  να την εντοπίσεις πιο εύκολα

Πως λειτουργεί?
Καλύπτεις την  βασίλισσα, με την ανοιχτή μεριά του κλουβιου και αυτή προχωρά στο εσωτερικό του. Μετά βάζεις το ξύλινο έμβολο στην ανοιχτη μερια και πιέζεις μαλακα και σταδιακά μέχρι να εγκλωβίσεις την βασίλισσα στην αλλη πλευρα του κλουβιού. Οταν την σταθεροποιήσεις ανοιγεις την τάπα που εφάπτεται σε αυτη την μερια και απο το άνοιγμα φροντιζεις να βάψεις το πανω μερος του θωρακα του σταθεροποιημένου εντόμου.

Προφανώς μπορεις επαναπροσαρμόζεις το εμβολο μεχρι να φερεις τη βασιλισσα στην επιθυμητη θέση. Η βαφη της βασίλισσας γινεται στο πανω μερος του θώρακα με ειδικο χρωματολογιο που κωδικοποιεί το έτος άρα σε βοηθα να γνωρίζεις και την ηλικία της.

Αυτό που για μένα είναι εντυπωσιακό, είναι ότι δεν είχα ιδέα ότι οτι  κάπου μεταξύ 1930 και 1960 ο παππούς μου έμπαινε στη διαδικασία να σημαδέψει βασίλισσες η έστω το προσπάθησε, δεδομένου οτι είναι μια πρακτική που ούτε σήμερα την κάνουν πολλοί.

Πιο πολύ με εντυπωσιάζει το το πως μπορει να γινόταν αυτό, αφου δεν φαίνεται να υπήρχε ανάλογο υλικό βαφής. Σήμερα το σημάδεμα γίνεται με ειδικα μη τοξικά χρώματα, με μαρκαδόρους ή πινέλα ή και με την τοποθέτηση ενός πλαστικού αυτοκόλλητου σήματος, που μάλιστα μπορεί να είναι και αριθμημένο. Χωρίς να μπορώ να ξέρω την απάντηση θα σταθώ απλά στην ύπαρξη της “παγίδας σημάδευσεως βασιλίσσης” και για τα άλλα θα κάνω σχετικα αυθαίρετες εικασίες.

Μέσα από μη διασταυρωμένες πληροφορίες βρίσκω περίεργες λύσεις οι οποίες δεν ξέρω αν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Η μια περίπτωση θέλει τους παλιους μελισσοκομους, αγνοώντας τυχόν προβλήματα που θα προκαλούσε η έντονη μυρωδιά  να χρησιμοποιούν για το βάψιμο, βερνίκι νυχιών ή ακόμα και οικοδομικά χρώματα βουτώντας μέσα σε αυτά αντι πινέλου ενα μικρο ξυλάκι ή το κεφάλι μιας καρφίτσας. Με αυτό ο μελισσοκόμος άφηνε μία μοναδική, μικρή κουκίδα χρώματος ακριβώς στο κέντρο του θώρακά της (στην πλάτη της).

Μετά την εφαρμογή του χρώματος, η βασίλισσα παρέμενε για λίγα λεπτά μέσα στο κλουβί, συνήθως για περίπου 2–3 λεπτά, ώστε το σημάδι να στεγνώσει πλήρως. Η αναμονή αυτή ήταν απαραίτητη, καθώς αν επέστρεφε αμέσως στην κυψέλη, οι εργάτριες θα προσπαθούσαν να την καθαρίσουν, με αποτέλεσμα να αλλοιωθεί ή να αφαιρεθεί το ακόμη νωπό χρώμα. Όταν το σημάδι είχε πλέον στεγνώσει, ο μελισσοκόμος άνοιγε το κλουβί και άφηνε τη βασίλισσα να επιστρέψει ελεύθερα στο μελίσσι.

Όλη η διαδικασία χρωματισμου βασιλισσων περιγράφεται εδώ.

Πιο ενδιαφέρουσα θεωρία φαίνεται να ειναι αυτη του μαρκαρίσματος με ψηφίδα. Δηλαδή ένα μικρό αντικείμενο, μια φλούδα χρωματιστου υλικού, που τοποθετουνταν προσεκτικά με μια απειροελάχιστη σταγόνα ρετσινι για να κόλλήσει στην πλατη της βασιλισσας. Μόλις διασφαλίζονταν η σταθερότητα, η βασίλισσα επέστρεφε στην κυψέλη.

Όποια κι αν ήταν η μέθοδος χρωματισμού φαίνεται πως ακόμα κι αν μιλάμε για ένα σταθερό μελισσοκομείο που λειτούργησε λίγο πριν και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η ανάγκη του σημαδέματος της βασίλισσας υπήρξε και πιθανότητα ήρθε και σε πέρας. Δυστυχώς διάφορα κενά στη μελισσοκομική συνέχεια της οικογένειας δεν βοήθησαν στο να φτάσει όλη η πληροφορία στο σήμερα.

In English:

Exactly 20 years ago, in November 2006, I wrote here about the Miller queen transport and introduction cage, and about its description in Miller’s 1911 book, Fifty Years Among the Bees.

The Miller-type cage had been found in my grandfather’s storage room in the village. Recently, while looking through the same space, I made another discovery: there was a second little cage that I had occasionally noticed sitting on a shelf. It turned out to be something similar, but not the same thing, which makes it considerably more interesting.

It is not a queen transport and introduction cage, but a “queen-marking trap,” as it is described under entry 89 in the Dimitra catalogue that I recently uploaded.

In other words, what we have here is a homemade device based on, and apparently imitating, the mechanism shown in the catalogue.

What is it?
It is a small cage used to restrain the queen so that she can be marked. The mark makes her easier to distinguish from the other bees in the hive and allows the beekeeper to find her more easily.

How does it work?
The cage is placed over the queen with the open end facing her, and she gradually moves inside. The wooden plunger is then inserted into the open end and gently pushed forward until the queen is confined at the opposite end of the cage. Once she is securely held in position, the cap covering that end is opened, allowing the beekeeper to reach the upper part of the queen’s thorax through the opening and apply the mark.

The plunger can, of course, be adjusted back and forth to position the queen exactly where needed. The mark is applied to the upper part of the thorax using a special colour-coding system in which each colour corresponds to a particular year, making it possible to identify the queen’s age as well.

I find it fascinating to think that, sometime between 1930 and 1960, my grandfather was apparently marking queens—or at least attempting to do so.

What fascinates me even more is how he might actually have done it, since there does not appear to have been any purpose-made marking material available at the time. Today, queens are marked with specially formulated non-toxic paints, using markers or small brushes, or even with small plastic adhesive discs, which can also be numbered. Since I have no way of knowing exactly what method was used, I will simply focus on the existence of this “queen-marking trap” and leave the rest to some fairly speculative guesses.

Looking through unverified sources, I have come across some rather unusual possibilities, although I have no idea whether they reflect what was actually done in practice. One account suggests that beekeepers in the past may have used nail polish or even household paint, despite the potentially strong odours. Instead of using a brush, they would dip the tip of a small stick or the head of a pin into the paint and apply a single, tiny dot directly to the centre of the queen’s thorax, on her back.

After the paint was applied, the queen would be kept inside the cage for a few minutes, usually around 2–3 minutes, to allow the mark to dry properly. This was important because, if she were released immediately, the worker bees would likely try to clean her, potentially smearing or removing the still-wet paint. Once the mark had dried, the beekeeper could open the cage and release the queen back into the colony.

The whole process of marking queens is described here.

An even more intriguing possibility is the use of a small coloured disc or chip: a tiny piece of coloured material carefully attached to the queen’s back with an almost invisible drop of resin serving as an adhesive.

Whatever method was used, it seems clear that, even in a stationary apiary that was operating around the years before and after the Second World War, there was a need to mark the queen—and quite possibly that this was actually being done.

Unfortunately, gaps in the family’s beekeeping history mean that not all of the information has survived to the present day.